Jak sportowcy chronią swój wizerunek przez znaki towarowe?

Banałem jest napisanie, że dla sportowca wizerunek jest bardzo istotny. Od takiego banału jednak warto rozpocząć. Nie bez powodu w corocznym rankingu najbogatszych sportowców świata magazyn Forbes wydziela zarobki sportowców na te wywalczone na korcie, torze lub boisku (ang. on the field earnings) oraz off-the-field earnings, tj. zarobki osiągnięte z tytułu komercjalizacji wizerunku[1].

Sportowcy zdają sobie z tego sprawę, stąd podejmują kroki, by wizerunek należycie zabezpieczyć. Celem jest ochrona przed naruszeniami ze strony podmiotów trzecich, ale też i zagwarantowanie sobie wyłączności na korzystanie z wizerunku lub jego poszczególnych, szczególnie istotnych komercyjnie, atrybutów. O tym, jak prawnie rozumie się pojęcie „wizerunku” oraz jak się go rozszerza kontraktowo, pisaliśmy tutaj: LINK.

W celu ochrony wizerunku sportowca z pomocą przychodzi ochrona wynikająca z reżimu znaków towarowych. Jak pokazuje praktyka, sportowcy często z niej korzystają, zastrzegając liczne znaki towarowe dotyczące atrybutów, po których są oni rozpoznawani. Często są to atrybuty niestandardowe.

Przyjrzyjmy się, jak sportowcy wykorzystują znaki towarowe do ochrony swojego wizerunku i co sportowcy chronią.

Czym jest znak towarowy i jakie są korzyści płyną z zastrzeżenia znaku towarowego?

Na start krótkie wprowadzenie – trochę o znakach towarowych.

Znak towarowy jest oznaczeniem stosowanym w szeroko rozumianym handlu, które pozwala odróżnić towary lub usługi jednego przedsiębiorcy od towarów drugiego. Co do zasady, znaki towarowe są rejestrowane we właściwych urzędach własności intelektualnej. Rejestracja znaku towarowego przyznaje jego właścicielowi wyłączność na używanie w obrocie gospodarczym dla określonych towarów lub usług na określonym terytorium.

Dla przykładu:

Iga Świątek zarejestrowała w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej znak towarowy słowny „Iga Świątek” dla towarów i usług z klas 3, 5, 9, 14, 16, 18, 25, 28, 29, 30, 32, 35, 36, 37, 41, 43, w tym dla towarów takich jak: czapeczki sportowe, odzież treningowa, portfele skórzane, perfumy. Oznacza to, że nikt na terytorium Unii Europejskiej nie może używać w obrocie gospodarczym oznaczenia „Iga Świątek” i np. umieszczać na czapeczkach sportowych czy odzieży sportowej tego oznaczenia bez zgody Igi Świątek. Jeżeli ktoś dopuściłby się tego, Iga może kierować wobec takiego podmiotu roszczenia sądowe. Znak towarowy jest istotnym instrumentem ochrony marki, stąd sportowcy wraz ze swoimi sztabami decydują się na ich zastrzeganie.

Ochrona wynikająca ze znaku towarowego przysługuje przez okres 10-letni, przy czym może być przedłużona także na kolejne okresy dziesięcioletnie.

Jakie znaki towarowe rejestrują sportowcy?

Sportowcy często sięgają po reżim ochrony znaków towarowych i rejestrują istotne dla nich atrybuty wizerunku. Co jest rejestrowane?

Zapraszam do przeglądu najczęściej rejestrowanych znaków.

Imię i nazwisko

Najczęściej rejestrowany znak towarowy przez sportowców, co też wynika z faktu, że można go stosunkowo prosto uzyskać w porównaniu do innych znaków opisanych poniżej. Rejestracja imienia i nazwiska stanowi obecnie standard dla sportowców występujących międzynarodowo (numery EUTM to są numery znaków towarowych w rejestrze Unii Europejskiej):

LANDO NORRIS – EUTM 017973688

KAMIL STOCH  - EUTM 018083008

CARLOS ALCARAZ – EUTM 018745822

LIONEL MESSI – EUTM 006353131

Samo imię lub nazwisko, sam pseudonim

Sportowcy również rejestrują tylko swoje same imiona, nazwiska lub pseudonimy. Jest to znacznie trudniejsze niż imię i nazwisko łącznie oznaczenie do zarejestrowania jako znak towarowy, jako że każdy znak towarowy musi być dystynktywny, tj. musi nadawać się do oznaczania danych towarów lub usług w obrocie. Często same imiona lub same nazwiska takiej cechy nie mają, stąd rejestracja nie jest możliwa. Sportowiec może jednak wykazywać, że np. takie imię nabrało tej cechy dystynktywności wskutek używania w obrocie. Jeżeli wykaże to przed Urzędem, to Urząd może zdecydować się na przyznanie takiej ochrony wynikającej ze znaku towarowego.

ZLATAN – EUTM 008209124 (Zlatana Ibrahimovicia)

LEBRON – EUTM 003672391 (Lebron James)

BENZEMA – EUTM 008407793 (Karim Benzema)

MBAPPÉ – EUTM 018984423 (Kylian Mbappé)

THE NOTORIUS – EUTM 016233215 (Conor McGregor)

MAMBA, BLACK MAMBA – EUTM 019005365, EUTM 019005400 (znaki zarejestrowane przez spadkobierców Kobego Bryanta)

Logotypy

Sportowcy rejestrują również swoje własne logotypy graficzne lub graficzno-słowne, które są używane np. do oznaczania sprzedawanych przez nich gadżetów lub w ramach współprac licencyjnych z podmiotami trzecimi w wyniku której powstają dedykowane serie produktowe:

EUTM 019103927 (Dani Olmo):

EUTM 006819395 (Roger Federer):

EUTM 009787573 (Usain Bolt):

Inicjały

Inicjały tak samo często jak imię i nazwisko są zastrzegane. Sportowcy często rejestrują swoje inicjały z np. numerem na boisku, numerem startowym lub istotnym numerem w karierze danego sportowca.

I tak Iga Świątek, pierwsza rakieta świata przez 125 tygodni (na moment pisania tego artykułu) zarejestrowała znak towarowy „1GA”. Lando Norris w lutym tego roku, po zdobyciu tytułu mistrza świata F1, zarejestrował znak towarowy LN1. Wcześniej Norris zarejestrował swój numer startowy LN4.

JB5 – EUTM 019091739 (Jude Bellingham)

VR | 46 – EUTM 003519725 (Valentino Rossi)

LN1 – EUTM 019318575 (Lando Norris)

LN4 – EUTM 017973691 (Lando Norris)

LBJ – EUTM 003673127 (Lebron James)

Slogan

Tutaj robi się jeszcze ciekawiej.

Znaki towarowe umożliwiają sportowcom rejestrację także np. ich haseł, sloganów lub powiedzeń, z którymi są oni kojarzeni lub które są dla nich szczególnie istotne. I tak: słynne „JAZDA” Igi Świątek, które Iga wykrzykuje w trudniejszych momentach meczów, jest zastrzeżone jako znak towarowy przez Igę. Jakie inne slogany są zarejestrowane?

JAZDA – EUTM 018726584 (Iga Świątek)

STILL I RISE – EUTM 015785331 (Lewis Hamilton)

IBRAKADABRA – EUTM 013052907 (Zlatan Ibrahimovic)

RUMBLE IN THE JUNGLE – EUTM 009497397 (znak zarejestrowany przez spadkobierców Muhammad Ali).

Moi, tu m'parles pas d'âge – EUTM 018326248 (Kylian Mbappe, tł. Nie gadaj mi o wieku)

IF I CAN’T STAND UP, I’LL STAND OUT – EUTM 017900194 (Conor McGregor)

Autograf

Sportowcy również często decydują się rejestrować wzory swoich autografów. Także zdobycie autografu sportowca nie jest często wcale takie trudne – wystarczy wejść do rejestru i pobrać go 😉

EUTM 019069181 (Lando Norris):

EUTM 010394476 (Lionel Messi):

EUTM 002531895 (Paul Gasol):

Cieszynka

Co może być znakiem towarowym w Unii Europejskiej? Obecnie wszystko, co jakkolwiek da się przedstawić w rejestrze. Stąd możliwe są np. znaki ruchome, znaki dźwięczne, same filmy. Z zapachem może być już trudno, jako że trudno taki zapach obecnie przedstawić w rejestrze. Ale cieszynka sportowca? Jak najbardziej! I to piłkarze często robią.

Swoją cieszynkę, słynne „pistolety” zarejestrował Krzysztof Piątek. Tak samo rejestracji cieszynki dokonał Cole Palmer, Kylian Mbappe czy Gareth Bale.

EUTM 019120480 (Cole Palmer):

EUTM 017157355 (Kylian Mbappe):

R.329065 & R.329051 (Krzysztof Piątek w polskim Urzędzie Patentowym):

Poza, portret

Sportowcy próbują również rejestrować np. swoją twarz, jak i pozę.

Jeśli chodzi o rejestrację twarzy, to sprawa nie jest taka prosta. Cole Palmer złożył zgłoszenia o rejestracji twarzy jak poniżej w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej EUIPO (EUTM 019120537), ale też i w Urzędzie Własności Intelektualnej Wielkiej Brytanii (UKIPO, UK00004129121):

Znak towarowy został udzielony w Wielkiej Brytanii, ale postępowanie przed urzędem unijnym cały czas trwa i nie jest pewne, jak się zakończy. Kwestia rejestracji znaków towarowych przedstawiających wizerunki twarzy jest sporna i obecnie trwa przed EUIPO Grand Board of Appeal postępowanie w innej sprawie w tym zakresie, które może mieć bezpośrednie przełożenie na tę sprawę.

Swoją słynną pozę z Igrzysk Olimpijskich w Paryżu z 2024 r. zarejestrował natomiast turecki strzelec sportowy Yusuf’a Dikeç (UP 2024-109269):

Podsumowanie

Jak ukazują powyższe przykłady, sportowcy często sięgają po znaki towarowe i zastrzegają istotne atrybuty swojego wizerunku. Decyzja o tym, jaki atrybut będzie rejestrowany, zależy od wielu czynników, w tym istotności komercyjnej takiego atrybutu. O tym jak podjąć taką decyzję, ale też jakie mogą powstać istotne komplikacje prawne na tym tle związane np. z własnością takiego znaku towarowego, opiszemy w kolejnych artykułach.

Krótko tylko zajawiając: spory na tym polu do rzadkości nie należą.

***

Masz pytanie co do ochrony wizerunku lub rejestracji znaku towarowego?

Napisz: fromcourttocourt@gmail.com

[1] https://www.forbes.com/lists/athletes/