Jak prawnie rozumie się "wizerunek" i jak określa się go w kontraktach sportowych?

Problematyka „wizerunkowa” często przebija się w relacjach z klubem, agentem, sponsorami. Wchodzi do niej wiele różnych aspektów, w tym kwestie zakresu udzielonej zgody, powiązanych świadczeń wizerunkowych, form ochrony i optymalnej komercjalizacji wizerunku.

Zacznijmy jednak od fundamentu: jak prawnie rozumie się pojęcie „wizerunku” i jak to pojęcie bywa definiowane w kontraktach sportowych?

Brak jednej definicji wizerunku w prawie polskim

Pojęcie „wizerunku” pojawia się w wielu aktach prawnych obowiązujących w Polsce, ale nie ma jednej legalnej definicji. Niełatwej próby wykształcenia tej definicji podjęła się polska doktryna i sądownictwo, w wyniku czego powstało wiele propozycji takiej definicji. Zestawienie dwóch dominujących propozycji przedstawił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 19 kwietnia 2016 r., I ACa 1826/15:

(…) Wizerunek to dostrzegalne, fizyczne cechy człowieka, tworzące jego wygląd i pozwalające na identyfikację danej osoby wśród innych ludzi, bądź też: skonkretyzowane ustalenie obrazu fizycznego człowieka, zdatne do zwielokrotnienia i rozpowszechnienia (…)

Istotny jest szczególnie ten drugi aspekt, tj. odwołanie do możliwości „zwielokrotnienia i rozpowszechnienia” wizerunku. W praktyce, zwłaszcza w sporcie, chodzi przede wszystkim o możliwość utrwalenia tego jak w danej chwili sportowiec wygląda na trwałym nośniku fizycznym (np. w formie zdjęcia, obrazu), a następnie możliwość obrotu tym utrwalonym „wizerunkiem”. Odwołanie do samych cech fizycznych człowieka schodzi na dalszy plan, bo mogą się one zmieniać w trakcie życia.

W pojęcie "wizerunku" nie wchodzi dlatego to, jak dana osoba fizyczna jest postrzegana przez innych. Szeroko rozumiana renoma lub reputacja też jest chroniona. ale na podstawie innych dóbr osobistych niż wizerunek.

Czy każde ujęcie osoby fizycznej stanowi zrobienie zdjęcie jej wizerunkowi?

Nie, nie każde utrwalenie wyglądu danej osoby będzie wchodziło w zakres utrwalenia "wizerunku". Chodzi tylko o takie zdjęcia, na których ten wizerunek jest rozpoznawalny, tj. kiedy utrwalenie pozwala na identyfikację danej osoby za pomocą jej cech obiektywnie charakterystycznych.

Utrwalenie sylwetki osoby fizycznej od tyłu, bez zrobienia zdjęcia jej twarzy, może nie być uznane, za utrwalenie jej wizerunku, bo nie dochodzi do identyfikacji danej osoby. Co innego, kiedy z uwagi na popularność danej osoby, ta sylwetka i tak jest rozpoznawalna i wiadomo kto został na zdjęciu przedstawiony.

Za utrwalenie wizerunku może być także uznane utrwalenie tylko jednej części ciała, ale zawierającej cechę obiektywnie charakterystyczną jak znamię lub tatuaż, która identyfikuje daną osobę. Wtedy taka przesłanka "rozpoznawalności" również jest spełniona.

W kontekście tatuażu może dojść jeszcze dodatkowy problem, bo sam tatuaż może podlegać ochronie jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, do którego prawa przysługują tatuatorowi. To już temat nam inny artykuł...

Co z głosem, podpisem, nazwiskiem?

Poza samym wizerunkiem, również część innych przymiotów osoby fizycznej może mieć szczególną wartość w komercjalizacji, np. przez umieszczenie nazwiska lub pseudonimu zawodnika na koszulkach, wykorzystanie autografu w reklamie z komentarzem rekomendującym ("Polecam,..."), użycie głosu w reklamach radiowych lub telewizyjnych.

Przedstawiona wyżej definicja „wizerunku” nie obejmuje takich innych dóbr osoby fizycznej (wyjątkiem jest głos, gdzie bywa jednak w orzecznictwie uznawany za element "wizerunku").

Wszystkie te dobra mają jednak taki sam poziom ochrony jak wizerunek, będąc chronione jako oddzielne, niezależne dobra osobiste.

Jak ujmuje się wizerunek w kontraktach sportowych?

W praktyce kontraktowej, jeżeli zezwolenie wskazuje tylko na rozpowszechnianie "wizerunku", to należy rozumieć, że obejmuje tylko rozpowszechnianie utrwalonych cech zewnętrznych osoby fizycznej na określonym nośniku. W takim brzmieniu zezwolenie nie uprawnia podmiotu otrzymującego zezwolenie do korzystania z innych dóbr osobistych sportowca. W ten sposób postanowienie umowne ogranicza działania marketingowe tylko do utrwalenia zdjęcia lub filmu ze sportowcem - ale bez m.in. głosu, nazwiska, podpisu.

Obecnie marketing sportowy wykracza daleko poza same zdjęcia/filmy. Z tego względu w kontraktach kluby celowo rozszerzają umowną definicję wizerunku i jako "wizerunek" definiują wszystkie dobra, które mogą być marketingowo istotne dla klubu. Dlatego możesz spotkać się z takimi postanowieniami:

W ramach wynagrodzenia określonego w kontakcie, Zawodnik wyraża zgodę na wykorzystanie jego wizerunku, imienia, nazwisko, pseudonimu, głosu, autografach, danych historycznych i biograficznych (łącznie jako  „Wizerunek”)…

Jest to standardowe postanowienie i nie powinno wzbudzać Twoich wątpliwości. Zawsze jednak przed podpisaniem umowy przeanalizuj dokładnie zakres takiej zgody, w tym właśnie czy udzielasz zgody na korzystanie z wizerunku z wąsko lub szeroko rozumianego oraz jak, kiedy, gdzie ten wizerunek ma być wykorzystywany.

***

Masz pytania dotyczące ochrony Twojego wizerunku?

Napisz: fromcourttocourt@gmail.com